Samorządy na krawędzi, mieszkańcy protestują

W ubiegłym roku kurator oświaty wydał blisko 300 pozytywnych opinii, które umożliwiły likwidację lub przekształcenie szkół i przedszkoli w całej Polsce. Pomimo tej fali decyzji samorządy i Związek Powiatów Polskich informują o brakach finansowych w realizacji zadań oświatowych, a w wielu miejscowościach trwają protesty mieszkańców przeciwko zamknięciom.

Związek Powiatów Polskich wskazuje, że obowiązujący system finansowania nie zapewnia środków na poziomie potrzebnym do prowadzenia szkół i przedszkoli. Organizacja domaga się, by Ministerstwo Edukacji ponownie przeliczyło koszty realizacji zadań oświatowych oraz by przywrócono element gwarantowany przypominający dawną część ogólną subwencji, usuniętą przez ustawę o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 1 października 2024 roku.

Samorządy mówią, że oszczędności po likwidacji części placówek nie rekompensują spadku dotacji i kosztów stałych funkcjonowania oświaty. Utrzymanie szkół i przedszkoli pozostaje jednym z najdroższych zadań budżetów gmin i powiatów, a lokalne dochody mają charakter zmienny.

Dodatkowym czynnikiem jest spadek liczby urodzeń. Kolejne roczniki dzieci są mniejsze, więc utrzymanie sieci placówek sprzed kryzysu demograficznego staje się nieopłacalne. W efekcie samorządy decydują o zamykaniu lub przekształcaniu placówek, ale według lokalnych władz oszczędności wynikające z tych decyzji nie pokrywają wszystkich kosztów.

Protesty mieszkańców pojawiają się przy większości decyzji o zamknięciach. W Sokołowie Podlaskim rodzice przedstawiali radzie argumenty przeciw likwidacji Szkoły Podstawowej nr 3. Rodzice dzieci z Miejskiego Przedszkola nr 14 w Płocku protestowali w Sejmie przeciw zamknięciu placówki. Demonstracje i apele organizowano także w Sławianowie i Tymowej. Według samorządów podobnych przypadków jest w Polsce kilkaset.

Związek Powiatów Polskich ostrzega, że bez korekty systemu finansowania i ponownego przeliczenia kosztów oświaty presja na budżety lokalne będzie rosnąć. Przedstawiciele samorządów postulują przywrócenie stabilnego, gwarantowanego składnika finansowania, który ułatwiłby planowanie wydatków edukacyjnych niezależnie od krótkoterminowych zmian dochodów.