RPA proponuje 100 mld randów Fundusz Transformacyjny

Rząd Republiki Południowej Afryki zaproponował w 2025 r. utworzenie Funduszu Transformacyjnego o wartości 100 miliardów randów. Projekt został przedstawiony przez prezydenta Cyrila Ramaphosę i ministra handlu, przemysłu i konkurencyjności Parksa Tau.

Zgodnie z dokumentem przedsiębiorstwa miałyby przekazywać do funduszu 3% netto. Wpłaty byłyby dokonywane obok istniejących podatków i opłat. Fundusz ma finansować programy opisane jako działania transformacyjne w ramach polityki Black Economic Empowerment (BEE). Administratorem środków zaproponowano National Empowerment Fund (NEF).

Projekt przewiduje sankcje wobec firm, które nie wypełnią obowiązku wpłat: kary finansowe od 2% do 10% obrotu, z minimalną karą 1,5 mln randów, oraz możliwość wykluczenia z przetargów publicznych.

Zwolennicy proponowanego rozwiązania podkreślają, że fundusz ma zwiększyć udział czarnoskórej większości w gospodarce i przyspieszyć procesy wyrównywania szans. Według ministra Parksa Tau: „Celem jest zmniejszenie przewagi ekonomicznej grup o europejskim pochodzeniu i wsparcie czarnych przedsiębiorców.”

Krytycy określają projekt jako „podatek od białych” i wskazują, że obowiązkowe wpłaty będą dodatkowymi obciążeniami dla firm, nie zastępując obecnych podatków. Wskazują także na ryzyko ograniczonej kontroli parlamentarnej nad zarządzaniem środkami, jeśli NEF przejmie rolę administratora bez dodatkowych mechanizmów nadzoru.

Inicjatywa wiązana jest z postulatami partii Economic Freedom Fighters (EFF). Analitycy wskazują, że Afrykański Kongres Narodowy (ANC) w ostatnich latach przejmował niektóre postulaty EFF, co wpływa na kształt debat na temat polityki transformacyjnej.

W debacie publicznej pojawiają się również pytania o wpływ projektu na klimat inwestycyjny, relacje społeczne oraz kwestie własności ziemi i rekompensat. Niektórzy komentatorzy przypominają doświadczenia innych krajów, inni zwracają uwagę na konieczność ustawowego nadzoru i jasnych kryteriów dla beneficjentów.

Propozycja Funduszu Transformacyjnego ma trafić do dalszych analiz i konsultacji politycznych. W dyskusji uczestniczą przedstawiciele rządu, opozycji i środowisk biznesowych; główne tematy to mechanizm poboru środków, zasady ich wydatkowania oraz forma nadzoru nad funduszem.