Milei proponuje 'grillete fiscal’ — zakaz deficytu i kary

Prezydent Argentyny Javier Milei przedstawił w 2026 r. projekt reformy budżetowej i monetarnej z mechanizmem nazwanym „grillete fiscal”. Projekt nakłada obowiązek planowania wydatków bez deficytu i wprowadza automatyczne sankcje, gdy przez kilka kolejnych miesięcy wydatki przewyższą wpływy.

Zgodnie z propozycją, przyjęcie budżetu będzie musiało opierać się na założeniu równowagi. Jeśli przez kilka miesięcy nastąpi przewaga wydatków nad wpływami, Kongres otrzyma kilka tygodni na korektę. Brak porozumienia lub działań naprawczych uruchomi mechanizm „shutdown”: zablokowanie nowych wydatków, wstrzymanie podpisywania umów, zamrożenie zatrudnienia oraz przerwanie transferów finansowych do władz prowincjonalnych.

Projekt przewiduje także konsekwencje finansowe dla najwyższych urzędników. Wynagrodzenia prezydenta, wiceprezydenta, ministrów, sekretarzy stanu i członków Kongresu mają być zawieszane na okres trwania deficytu. Reforma ma wprowadzić prawnie egzekwowalny system dyscypliny fiskalnej z automatycznymi sankcjami za naruszenie reguły równowagi budżetowej.

Drugi kluczowy element dotyczy Banku Centralnego Republiki Argentyny (BCRA). Projekt ogranicza mandat banku wyłącznie do obrony wartości peso, czyli kontroli inflacji. Zakazuje BCRA finansowania rządu przez emisję pieniądza, zakup papierów dłużnych na rynku pierwotnym oraz transferu zysków do skarbu państwa, chyba że środki przeznaczone będą wyłącznie na spłatę długu.

Projekt przewiduje wydłużenie kadencji prezesów Banku Centralnego i wprowadza ochronę przed ich arbitralnym odwołaniem: do usunięcia będzie wymagana kwalifikowana większość 2/3 w obu izbach Kongresu. Autorzy reformy wskazują, że dotychczasowy formalny zakaz finansowania wydatków przez bank centralny był omijany poprzez księgowanie dopływów jako „zysków”, które następnie trafiały do budżetu.

Kontekst reformy obejmuje działania administracji od objęcia urzędu przez Mileiego w grudniu 2023 r. W ciągu kolejnych 18 miesięcy władze zgłaszały spadek oficjalnej rocznej inflacji z 289,4% w kwietniu 2024 r. do 33,5% w czerwcu 2026 r., przy miesięcznej dynamice cen na poziomie około 1,9–2,1%. Rząd zgłaszał także okresy nadwyżki budżetowej, choć w czerwcu 2026 r. ponownie odnotowano deficyt.

Administracja zliberalizowała kilka sektorów gospodarki, znosiła ograniczenia walutowe i prowadziła działania na rzecz przyciągnięcia inwestycji zagranicznych. Krytycy, w tym niektórzy komentatorzy o poglądach libertariańskich, ocenili tempo i zakres reform jako niewystarczające lub powierzchowne. Zwolennicy wskazywali na spadek inflacji i poprawę otoczenia inwestycyjnego.

Nie jest pewne, czy Kongres zaakceptuje przepisy przewidujące zawieszenie wynagrodzeń parlamentarzystów i znaczne ograniczenie elastyczności budżetowej władz prowincjonalnych. Projektem będą musiały zająć się obie izby ustawodawcze, które zdecydują o kształcie ostatecznych regulacji.