Czy można cofnąć wiek? Terapia OSK testowana w jaskrze

Life Biosciences rozpoczęła pierwsze na świecie badanie kliniczne terapii ER-100. U pacjenta z jaskrą zastosowano częściową reprogramację komórek przy użyciu czynników Oct4, Sox2 i Klf4 (OSK).

Terapia polega na aktywacji tych trzech genów w komórkach oka. Zabieg ma modyfikować jedynie epigenom — chemiczne znaczniki regulujące ekspresję genów — bez zmiany sekwencji DNA.

Lek podawany jest bezpośrednio do oka. Działanie wprowadzonych genów można przerwać przez podanie doksycykliny; antybiotyk blokuje ekspresję przez osiem tygodni. Dawkowanie będzie modyfikowane w zależności od reakcji pacjentów.

Badanie ma charakter pierwszego etapu klinicznego. Głównym celem jest ocena bezpieczeństwa u ludzi, a dodatkowo obserwowany jest wpływ terapii na funkcję wzroku. Terapia jest aplikowana tylko do jednego oka, co ogranicza ryzyko i pozwala porównać efekty między oczami.

Podobne interwencje testowano wcześniej tylko na zwierzętach. W badaniach na myszach stwierdzono m.in. wydłużenie życia u modeli progerii oraz lepszą regenerację mięśni, trzustki i skóry u starszych zwierząt.

Metoda częściowej reprogramacji różni się od pełnego przeprogramowania komórkowego, które wykorzystuje cztery czynniki Yamanaki. Pełny zestaw zawiera onkogen c-Myc, który w eksperymentach na myszach sprzyjał powstawaniu nowotworów; w ER-100 c-Myc nie jest używany.

Skuteczność mechanizmu zależy od obecności enzymów demetylujących DNA TET1 i TET2. Enzymy te usuwają grupy metylowe z cytosyny, co zmienia wzorce metylacji i przywraca cechy charakterystyczne dla młodszych komórek. Długoterminowe konsekwencje takich zmian u ludzi nie są jeszcze znane.

Finansowanie badań pochodzi od inwestorów prywatnych i firm farmaceutycznych. Wśród wymienianych wsparć znajdują się inwestycje od Jeffa Bezosa i Sama Altmana oraz zaangażowanie koncernów takich jak Eli Lilly i Merck. Wprowadzenie terapii do powszechnej praktyki będzie wymagać dodatkowych badań nad bezpieczeństwem oraz zgód regulatorów i może zająć kilka lat.

Naukowcy będą monitorować pacjentów pod kątem efektów ubocznych i zmian w widzeniu oraz modyfikować protokół badania w oparciu o uzyskane dane. W przypadku potwierdzenia bezpieczeństwa i skuteczności planowane są badania obejmujące inne tkanki.